Wiedza o pęcherzuBadania, diagnostyka i wiedza o zdrowiu układu moczowego.
Badania i diagnostyka

Rak urotelialny – czym jest i gdzie może się rozwinąć?

Rak urotelialny to nowotwór złośliwy wywodzący się z komórek nabłonka wyściełającego część dróg moczowych. Najczęściej dotyczy pęcherza moczowego, ale może rozwinąć się również w innych miejscach. Określenie „urotelialny” mówi o pochodzeniu nowotworu, a samo w sobie nie określa jego zaawansowania ani rokowania. [National Cancer Institute](https://www.cancer.gov/types/bladder)

Schemat układu moczowego z wyróżnionym nabłonkiem urotelialnym w miedniczkach nerkowych, moczowodach, pęcherzu i części cewki moczowej.

Czym jest nabłonek urotelialny?

Nabłonek urotelialny, nazywany również urotelium lub nabłonkiem przejściowym, tworzy wewnętrzną wyściółkę określonych odcinków dróg moczowych. Jego komórki potrafią zmieniać kształt, co pozwala im dostosowywać się do rozciągania ściany pęcherza podczas gromadzenia moczu. Po opróżnieniu pęcherza warunki ponownie się zmieniają. Ta zdolność pomaga zrozumieć nazwę „nabłonek przejściowy”. [National Cancer Institute](https://www.cancer.gov/types/bladder)

Urotelium występuje w miedniczkach nerkowych, moczowodach, pęcherzu moczowym oraz części cewki moczowej. Nie wyścieła więc wyłącznie jednego narządu. Właśnie dlatego rak wywodzący się z tego nabłonka może mieć różne lokalizacje. W dokumentacji medycznej można spotkać określenia „rak urotelialny” i „rak przejściowokomórkowy” odnoszące się do tego samego typu nowotworu. [Anatomia dróg moczowych – SEER](https://training.seer.cancer.gov/bladder/anatomy/)

Gdzie może rozwinąć się rak urotelialny?

Pęcherz moczowy

Pęcherz jest najczęstszą lokalizacją raka urotelialnego. Zdecydowana większość nowotworów złośliwych tego narządu ma właśnie takie pochodzenie. Nie oznacza to jednak, że każdy rak pęcherza jest urotelialny: istnieją także rzadsze typy, między innymi rak płaskonabłonkowy i gruczolakorak. „Rak pęcherza” określa miejsce choroby, natomiast „rak urotelialny” – rodzaj komórek, z których powstała. [National Cancer Institute](https://www.cancer.gov/types/bladder)

Miedniczka nerkowa i moczowód

Miedniczka nerkowa jest częścią układu zbierającego mocz w nerce, skąd trafia on do moczowodu. Moczowód prowadzi mocz do pęcherza. Rak urotelialny powstający w tych lokalizacjach określa się jako raka urotelialnego górnych dróg moczowych, często skrótem UTUC, pochodzącym od angielskiej nazwy upper tract urothelial carcinoma. [National Cancer Institute – nowotwory miedniczki i moczowodu](https://www.cancer.gov/types/kidney/patient/transitional-cell-treatment-pdq)

Rak urotelialny miedniczki nerkowej jest innym nowotworem niż rak nerkowokomórkowy, który rozwija się w tkance nerki. Choć oba mogą być potocznie nazywane „rakiem nerki”, różnią się miejscem pochodzenia. Dlatego przy czytaniu rozpoznania znaczenie ma pełna nazwa choroby, a nie tylko nazwa narządu. [National Cancer Institute – nowotwory miedniczki i moczowodu](https://www.cancer.gov/types/kidney/patient/transitional-cell-treatment-pdq)

Cewka moczowa

Rak urotelialny może również dotyczyć cewki moczowej. Moczowód i cewka to różne struktury: pierwszy łączy nerkę z pęcherzem, a druga odprowadza mocz z pęcherza na zewnątrz. Ta różnica jest istotna przy odczytywaniu lokalizacji guza. [National Cancer Institute](https://www.cancer.gov/types/bladder)

Jakie objawy wymagają sprawdzenia?

Najczęstszym objawem raka pęcherza jest krwiomocz. Krew może być widoczna jako zmiana koloru moczu albo zostać wykryta dopiero w badaniu laboratoryjnym. Krwiomocz bywa okresowy, dlatego ustąpienie widocznego krwawienia nie wyjaśnia jego przyczyny. Nie należy też uzależniać konsultacji od występowania bólu. [National Cancer Institute – objawy](https://www.cancer.gov/types/bladder/symptoms)

  • Widoczna krew w moczu lub krwinki wykryte w badaniu moczu.
  • Częstomocz albo uporczywe parcie mimo niewypełnionego pęcherza.
  • Ból lub pieczenie podczas oddawania moczu.
  • Ból boku lub okolicy lędźwiowej, który może towarzyszyć chorobie górnych dróg moczowych.

Takie objawy nie przesądzają o nowotworze. Mogą występować również przy zakażeniu dróg moczowych lub kamicy, ale wymagają ustalenia przyczyny przez lekarza. Sam zestaw dolegliwości nie pozwala określić typu raka ani jego stadium. [National Cancer Institute – objawy](https://www.cancer.gov/types/bladder/symptoms), [National Cancer Institute – górne drogi moczowe](https://www.cancer.gov/types/kidney/patient/transitional-cell-treatment-pdq)

Jak potwierdza się rozpoznanie?

Rozpoznanie rodzaju nowotworu opiera się na badaniu histopatologicznym pobranej tkanki. Patomorfolog ocenia ją pod mikroskopem. W diagnostyce zmian pęcherza ważną rolę odgrywa cystoskopia, czyli oglądanie jego wnętrza za pomocą instrumentu wprowadzanego przez cewkę moczową. Umożliwia ona ocenę podejrzanych miejsc i pobranie materiału do badania. [National Cancer Institute – diagnostyka](https://www.cancer.gov/types/bladder/diagnosis)

Badania moczu i badania obrazowe dostarczają dodatkowych informacji. Pomagają ocenić drogi moczowe, lokalizację zmian i zakres choroby. Nie odpowiadają jednak na wszystkie pytania, które rozstrzyga ocena tkanki. Wynik histopatologiczny oraz wyniki obrazowania trzeba zatem interpretować łącznie; samo stwierdzenie „guz pęcherza” nie opisuje jeszcze pełnego rozpoznania. [National Cancer Institute – diagnostyka](https://www.cancer.gov/types/bladder/diagnosis)

Co oznaczają high grade, brodawkowaty i pT1?

Wynik histopatologiczny może zawierać kilka określeń opisujących różne cechy tego samego guza. Warto czytać je razem, ponieważ żadne pojedyncze słowo nie zastępuje pełnej oceny choroby.

High grade oznacza wysoki stopień złośliwości

High grade, w skrócie HG, opisuje wysoki stopień złośliwości histologicznej. Komórki mają bardziej nieprawidłowy wygląd, a nowotwór wykazuje większą skłonność do wzrostu i rozprzestrzeniania się niż rak low grade. Stopień złośliwości nie jest jednak stadium: określenie HG samo nie dowodzi naciekania mięśnia ani obecności przerzutów. [National Cancer Institute – stopień złośliwości](https://www.cancer.gov/types/bladder/stages)

Brodawkowaty opisuje budowę guza

Rak brodawkowaty tworzy wypustki rosnące w kierunku światła dróg moczowych. Taka budowa może występować również w raku high grade. Słowo „brodawkowaty” nie oznacza więc automatycznie łagodnej zmiany. Inną postacią jest rak in situ, czyli CIS: płaska zmiana ograniczona do nabłonka, zaliczana do nowotworów wysokiego stopnia złośliwości. [Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Urologicznego](https://uroweb.org/guidelines/non-muscle-invasive-bladder-cancer/chapter/pathological-staging-and-classification-systems)

Oznaczenie pT1 opisuje głębokość naciekania

W raku pęcherza pT1 oznacza naciekanie tkanki łącznej położonej pod nabłonkiem, bez stwierdzonego naciekania mięśnia wypieracza. Litera „p” wskazuje na ocenę patologiczną. Rak urotelialny high grade pT1 łączy zatem wysoki stopień złośliwości z określoną głębokością naciekania. Należy do raków nienaciekających mięśniówki, ale nie jest zmianą pozbawioną ryzyka. [Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Urologicznego](https://uroweb.org/guidelines/non-muscle-invasive-bladder-cancer/chapter/pathological-staging-and-classification-systems)

Znaczenie wyniku zależy również od jakości pobranego materiału. W opisie istotna jest informacja, czy zawierał on mięsień wypieracz i czy wykryto w nim naciek. Brak mięśnia w próbce może ograniczać ocenę zaawansowania. Sam zapis pT1 nie opisuje też stanu węzłów chłonnych ani przerzutów odległych. [Wytyczne EAU – diagnostyka](https://uroweb.org/guidelines/non-muscleinvasive-bladder-cancer/chapter/diagnosis)

Czy rak urotelialny daje przerzuty?

Tak, rak urotelialny może dawać przerzuty, ale nie występują one w każdym przypadku. Rak pęcherza może zajmować węzły chłonne, a przerzuty odległe mogą pojawić się między innymi w płucach, wątrobie i kościach. Zajęcie sąsiedniej tkanki przez bezpośrednie naciekanie opisuje inny sposób szerzenia się choroby niż przerzut do odległego narządu. [National Cancer Institute – stadia](https://www.cancer.gov/types/bladder/stages)

Najwyższym stadium raka pęcherza jest stadium IV. Obejmuje ono określone postacie bardzo zaawansowanej choroby miejscowej lub rozsiewu; stadium IVB oznacza przerzuty odległe. Określenie stadium opisuje zakres nowotworu i samo w sobie nie wyznacza czasu życia konkretnej osoby. [National Cancer Institute – stadia](https://www.cancer.gov/types/bladder/stages)

Od czego zależy rokowanie?

Nie istnieje jedna odpowiedź na pytanie, ile lat żyje się z rakiem urotelialnym. Rokowanie zależy między innymi od zaawansowania, stopnia złośliwości, cech guza oraz ogólnego stanu zdrowia. W raku pęcherza znaczenie mają także liczba i wielkość zmian oraz wcześniejsze nawroty. Sama nazwa „rak urotelialny” obejmuje więc choroby o bardzo różnym przebiegu. [National Cancer Institute – rokowanie](https://www.cancer.gov/types/bladder/survival)

Statystyki przeżycia opisują duże grupy pacjentów i nie przewidują dokładnie losu pojedynczej osoby. Wskaźnik przeżycia pięcioletniego nie oznacza, że chory ma przed sobą pięć lat życia. Rozmowa o indywidualnym rokowaniu wymaga pełnego rozpoznania, wyników badań i oceny lekarza prowadzącego. [National Cancer Institute – interpretacja przeżycia](https://www.cancer.gov/types/bladder/survival)

Źródła