Rodzaje guzów pęcherza moczowego – łagodne, nienaciekające i naciekające
Guz pęcherza moczowego nie zawsze oznacza raka. Jeśli zmiana jest złośliwa, kluczowe znaczenie ma to, z jakich komórek się wywodzi i jak głęboko wnika w ścianę pęcherza. Najczęstszym nowotworem złośliwym tego narządu jest rak urotelialny. Określenie „nienaciekający mięśniówki” opisuje jego zasięg, a nie łagodny charakter. Te rozróżnienia pomagają zrozumieć wynik badania i powód wyboru określonego sposobu leczenia. [S1]

Jak dzieli się guzy pęcherza moczowego?
Rodzaje guzów pęcherza moczowego można opisywać według kilku odrębnych kryteriów. Pierwsze dotyczy charakteru zmiany: łagodnego lub złośliwego. Drugie określa typ histologiczny, czyli rodzaj komórek tworzących nowotwór. Trzecie mówi o głębokości naciekania. W przypadku raka znaczenie ma także stopień złośliwości oceniany pod mikroskopem. Jedno krótkie określenie zwykle nie przekazuje wszystkich tych informacji.
W podziale raka pęcherza szczególnie ważna jest granica błony mięśniowej. Rak nienaciekający mięśniówki pozostaje w bardziej wewnętrznych warstwach ściany narządu. Rak naciekający mięśniówkę dociera do warstwy mięśniowej lub sięga głębiej. Obie grupy obejmują nowotwory złośliwe. Dlatego słów „nienaciekający” i „łagodny” nie można używać zamiennie. [Wyjaśnienie podziału w National Cancer Institute](https://www.cancer.gov/types/bladder).
Przeczytaj również: Guz pęcherza moczowego – co oznacza wynik i czy każdy guz jest rakiem?.
Guzy łagodne i brodawczak pęcherza
Nie wszystkie guzy pęcherza są złośliwe. Przykładem zmiany łagodnej jest brodawczak urotelialny. Rozpoznanie to odnosi się do określonej budowy tkanki ocenianej przez patomorfologa. Nie można go potwierdzić jedynie na podstawie informacji, że w pęcherzu znaleziono niewielką zmianę przypominającą brodawkę. Łagodny charakter brodawczaka urotelialnego uwzględnia [klasyfikacja opisana przez NCI SEER](https://seer.cancer.gov/manuals/2021/AppendixC/Coding_Guidelines_Bladder_2021.pdf).
Brodawczak i rak brodawkowaty to różne rozpoznania
Słowo „brodawkowaty” opisuje sposób wzrostu zmiany, a samo w sobie nie rozstrzyga o jej łagodności. W klasyfikacji występuje również PUNLMP, czyli brodawkowaty nowotwór urotelialny o małym potencjale złośliwości. Jest to odrębna kategoria od brodawczaka i raka brodawkowatego. Nazwy te brzmią podobnie, lecz nie powinny być traktowane jako synonimy. Ich rozróżnienie wymaga badania tkanki. [Klasyfikacja EAU](https://uroweb.org/guidelines/non-muscle-invasive-bladder-cancer/chapter/pathological-staging-and-classification-systems).
Przeczytaj również: Badania w kierunku raka pęcherza – ścieżka od objawu do rozpoznania.
Rak nienaciekający mięśniówki – co oznacza ten termin?
Rak nienaciekający błony mięśniowej pęcherza jest określany skrótem NMIBC. Ta nazwa obejmuje kilka sytuacji o różnym znaczeniu klinicznym. Nie oznacza automatycznie, że nowotwór nie nacieka żadnej tkanki: może wnikać pod nabłonek, a nadal nie docierać do mięśniówki. Z tego powodu ogólne określenie „rak powierzchowny” jest mało precyzyjne.
- Ta – rak brodawkowaty, który nie nacieka tkanki pod nabłonkiem.
- T1 – rak naciekający tkankę łączną pod nabłonkiem, ale bez naciekania błony mięśniowej.
- Tis, czyli CIS – płaski rak in situ, ograniczony do nabłonka i zaliczany do zmian o wysokim stopniu złośliwości.
CIS pokazuje, dlaczego brak naciekania mięśniówki nie wystarcza do uznania choroby za mało groźną. Jest zmianą złośliwą, choć pozostaje w nabłonku. Powyższe oznaczenia opisują zasięg miejscowy nowotworu; nie stanowią samodzielnej prognozy ani gotowego planu leczenia. [Definicje NMIBC i CIS w wytycznych EAU](https://uroweb.org/guidelines/non-muscle-invasive-bladder-cancer/chapter/pathological-staging-and-classification-systems).
Rak naciekający mięśniówkę pęcherza
Rak naciekający błonę mięśniową, określany skrótem MIBC, przekracza granicę istotną dla planowania leczenia. Nie jest to osobny typ komórek nowotworowych: rak urotelialny może być zarówno nienaciekający, jak i naciekający mięśniówkę. Dopełnieniem oceny miejscowej jest ustalenie, czy choroba zajmuje węzły chłonne lub inne narządy. Samo naciekanie mięśniówki nie oznacza jeszcze obecności przerzutów odległych. [Podział według zasięgu choroby opisuje NCI](https://www.cancer.gov/types/bladder).
Różnica w głębokości naciekania wpływa na zakres terapii. Przy chorobie naciekającej mięśniówkę rozważa się leczenie obejmujące między innymi operację usunięcia pęcherza lub, u wybranych chorych, postępowanie pozwalające zachować narząd. Nie da się jednak przypisać jednej metody każdej osobie na podstawie samego słowa „naciekający”. Decyzja wymaga pełnego rozpoznania i oceny możliwości leczenia. [Omówienie leczenia według stadium w NCI](https://www.cancer.gov/types/bladder/treatment/by-stage).
Rak urotelialny i rzadsze typy nowotworów
Najczęstszym nowotworem złośliwym pęcherza moczowego jest rak urotelialny, nazywany również przejściowokomórkowym. Wywodzi się z nabłonka dróg moczowych. Ta nazwa odpowiada na pytanie o pochodzenie nowotworu, ale nie informuje jeszcze o głębokości naciekania ani stopniu złośliwości. Właśnie dlatego dwa rozpoznania raka urotelialnego mogą oznaczać odmienne sytuacje kliniczne. [S1]
Rak płaskonabłonkowy, gruczolakorak i inne rzadkie nowotwory
- Rak płaskonabłonkowy – nowotwór o budowie płaskonabłonkowej.
- Gruczolakorak – nowotwór wykazujący różnicowanie gruczołowe.
- Rak drobnokomórkowy – agresywny nowotwór neuroendokrynny, który może szybko rosnąć.
- Mięsak – bardzo rzadki nowotwór wywodzący się z tkanek łącznych, w pęcherzu między innymi z tkanki mięśniowej.
- Chłoniak – sporadycznie rozpoznawany nowotwór w obrębie pęcherza.
Rzadsze rozpoznanie warto omawiać z lekarzem na podstawie pełnego wyniku histopatologicznego. Informacji dotyczących najczęstszego raka urotelialnego nie należy automatycznie przenosić na każdy inny nowotwór pęcherza.
Przeczytaj również: Brodawczak pęcherza moczowego – jak ocenia się taką zmianę?.
Co wynik badania mówi o ryzyku i leczeniu?
Stopień złośliwości i stopień zaawansowania opisują różne cechy. Określenia low grade oraz high grade odnoszą się do oceny mikroskopowej nowotworu. Zaawansowanie dotyczy zasięgu choroby. Do oceny ryzyka nawrotu i progresji wykorzystuje się także inne informacje, między innymi liczbę i wielkość guzów, wcześniejsze nawroty oraz współistnienie CIS. Nie wystarczy więc odczytać jednego słowa z wyniku. [Czynniki ryzyka opisują wytyczne EAU](https://uroweb.org/guidelines/non-muscle-invasive-bladder-cancer/chapter/predicting-disease-recurrence-and-progression).
Przy raku nienaciekającym mięśniówki ważną rolę odgrywa przezcewkowe usunięcie guza, czyli TURBT. Dalsze postępowanie zależy od ryzyka i może obejmować leczenie dopęcherzowe. Także w tej grupie u części chorych rozważa się bardziej rozległą operację. Podział na NMIBC i MIBC pomaga wybrać kierunek postępowania, ale nie zastępuje indywidualnej oceny całej choroby. [Zasady postępowania przedstawia EAU](https://uroweb.org/guidelines/non-muscle-invasive-bladder-cancer/chapter/disease-management).
Jak szybko rośnie guz i czy można go wyleczyć?
Nie ma jednej odpowiedzi określającej tempo wzrostu wszystkich guzów pęcherza. Sam rozmiar zmiany nie pozwala obliczyć, od kiedy jest obecna ani kiedy osiągnie kolejne stadium. Znaczenie mają jej cechy biologiczne i pełne rozpoznanie. Przykładem nowotworu charakteryzującego się szybkim wzrostem jest rak drobnokomórkowy, lecz nie opisuje to przebiegu każdego raka pęcherza. [S1]
Rak pęcherza może być wyleczalny. NCI wskazuje, że raka nienaciekającego mięśniówki często można wyleczyć; również część przypadków choroby naciekającej leczy się z zamiarem wyleczenia. Rokowanie zależy jednak od zasięgu i cech nowotworu oraz odpowiedzi na terapię. Nie można przewidzieć wyniku leczenia na podstawie samego określenia „guz pęcherza”. [Informacje NCI o rokowaniu](https://www.cancer.gov/types/bladder/survival), [leczenie z zamiarem wyleczenia](https://www.cancer.gov/types/bladder/hp/bladder-treatment-pdq).
Objawy alarmowe i granice samodzielnej interpretacji
Najczęstszym objawem raka pęcherza jest krwiomocz, który może występować bez bólu i pojawiać się okresowo. Krew w moczu wymaga konsultacji lekarskiej także wtedy, gdy później mocz znów wygląda prawidłowo. Inne możliwe objawy to częstomocz, pieczenie i naglące parcie. Mogą one towarzyszyć również zakażeniu lub innym chorobom, dlatego nie potwierdzają samodzielnie raka ani jego rodzaju. [Objawy raka pęcherza według NCI](https://www.cancer.gov/types/bladder/symptoms).
USG może wykazać zmianę w pęcherzu, ale nie zastępuje oceny tkanki. Rozpoznanie raka opiera się na cystoskopii i badaniu histopatologicznym pobranego materiału. Ujemny wynik cytologii moczu nie wyklucza nowotworu. W ocenie głębokości naciekania znaczenie ma też jakość i zakres próbki, dlatego niepełny wynik może wymagać dalszego wyjaśnienia. [Zasady diagnostyki w wytycznych EAU](https://uroweb.org/guidelines/non-muscle-invasive-bladder-cancer/chapter/diagnosis).
Propozycja przygotowania do rozmowy o wyniku: warto zapytać, jaka jest dokładna nazwa zmiany, jaki ma stopień złośliwości, czy nacieka mięśniówkę i czy materiał pozwala to wiarygodnie ocenić. Relacje innych chorych na forum mogą pomóc w rozmowie o doświadczeniach, lecz nie pozwalają ustalić własnego rokowania. Także hasło „czego nie lubi rak pęcherza” nie daje podstaw do wyboru sposobu leczenia. Punktem wyjścia pozostaje rozpoznanie konkretnej zmiany.